Veittir hafa verið sjö styrkir til verkefna sem tengjast vísindasögu, -heimspeki og -miðlun úr Vísindum og velferð: Styrktarsjóði Sigrúnar og Þorsteins. Styrkhafar eru Eyrún Magnúsdóttir, Gauti Leon Agnarsson, Hafsteinn Einarsson, Jón Emil Guðmundsson, Matthias Baldursson Harksen, Nanna Kristjánsdóttir og Victor Karl Magnússon. Heildarupphæð styrkja eru rétt um 5,5 milljónir króna.
Sjóðnum Vísindi og velferð er annars vegar ætlað að efla doktorsnám og sérfræðiþekkingu í félagsráðgjöf með áherslu á málefni barna og fjölskyldna og hins vegar rannsóknir og nýjungar sem tengjast vísindasögu, vísindaheimspeki og vísindamiðlun. Að þessu sinni voru veittir styrkir til verkefna á síðarnefndu sviðunum, en auglýst er árlega eftir umsóknum á hvoru meginsviði til skiptis.
Eyrún Magnúsdóttir, ritstjóri fjölmiðilsins Gímaldsins, hlaut styrk vegna þróunar á hlaðvarpinu Sirkabát sem rýnir í tölur í fréttum. Stjórnendur þáttarins eru Georg Gylfason, sagnfræðingur með meistaragráðu í hagsögu frá London School of Economics og Brynjólfur Gauti Guðrúnar Jónsson, stærðfræðingur og doktorsnemi í tölfræði við Háskóla Íslands. Hlaðvarpið Sirkabát leitast við að efla vísindahugsun í gegnum rýni á tölum úr fréttum og almennri umræðu og gera hlustendur betur í stakk búna til að meta áreiðanleika fullyrðinga sem settar eru fram á opinberum vettvangi. Sirkabát hefur komið út frá því í október 2025 og er gefið út af Gímaldinu. Þátturinn er innblásinn af hlaðvarpi BBC, More or Less, en aðlagað að íslenskum aðstæðum. Í Sirkabát er leitast við að styrkja stöðu vísinda og tölfræði sem undirstöðu upplýstrar ákvarðanatöku. Lögð er áhersla á að gera flókið efni aðgengilegt án þess að slaka á vísindalegum vinnubrögðum.
Gauti Leon Agnarsson, BS-nemi í stærðfræði og eðlisfræði, hlaut styrk fyrir verkefnið „Heimur öreindanna gerður sýnilegur með þokuklefa“. Verkefnið gengur út á smíði þokuklefa (e. cloud chamber) sem gerir öreindir sýnilegar með berum augum. Það er gert með því að fylla glerhylki af ísóprópanól-gufu sem þéttist þegar eindirnar þjóta í gegn og mynda sýnilegar rákir líkar þeim sem fylgja gjarnan flugvélum á himninum. Til að gufan myndist þarf klefinn að vera kældur niður fyrir -26°C sem oft er gert með þurrís en getur verið flókið vegna takmarkaðs aðgengis og endingartíma hans. Markmið þessa verkefnis er því að smíða rafrænt kælikerfi í stað þurríssins svo hægt verði að nota þokuklefa við vísindamiðlun um allt land.
Hafsteinn Einarsson, dósent við Iðnaðarverkfræði-, vélaverkfræði- og tölvunarfræðideild HÍ, fékk styrk fyrir verkefnið „Vísindavaktin: Leikur að staðreyndum“. Verkefnið hefur það að markmiði að þróa snjallsímaleik sem eykur vísindalæsi almennings og safnar gögnum til mats á getu gervigreindar á íslensku. Leikurinn byggir á efni Vísindavefsins og nýtir aðferðafræði sem svipar til blekkingarleiksins Fimbulfambs. Með aðstoð risamállíkana eru búnar til spurningar sem innihalda bæði rétt svar en einnig afar sannfærandi röng svör. Spilarar fá að auki tækifæri til að skrifa sín eigin röngu svör til að blekkja andstæðinga sína. Þeir takast þannig á við þá áskorun að greina sannar vísindastaðreyndir frá skáldskapnum, sem eflt gæti vísindalæsi og gagnrýna hugsun á leikjavæddan hátt. Samhliða spiluninni safnar leikurinn gögnum sem leiða í ljós hversu vel almenningur greinir uppspuna gervigreindar. Með þessu móti verður til eitt fyrsta íslenska viðmiðunarprófið af þessum toga sem nýtist beint til framþróunar á íslenskri máltækni. Verkefnið er unnið í samstarfi við Vísindavef Háskóla Íslands.
Jón Emil Guðmundsson, prófessor við Verkfræði- og náttúruvísindadeild HÍ, tekur á móti styrk sem formaður Stjarnvísindafélags Íslands fyrir verkefnið „Vísindaraddir: Viðtöl við íslenska stjarnvísindamenn“. Markmið verkefnisins er að framleiða og varðveita á samtalsformi viðtöl við fræðimenn á sviði stjarneðlisfræða og stjörnuathugana, sem hafa lagt sitt af mörkum til íslenskra raunvísinda og menningar. Í viðtölunum er stefnt að því að draga fram persónulega reynslu viðmælenda, faglega sýn og sögulegt samhengi sem tengist þátttöku Íslendinga í stjarnvísindum og heimsfræðum, varðveita þekkingu þeirra og reynslu ásamt því að gera aðgengilega á opinberum vettvangi.
Matthias Baldursson Harksen er doktorsnemi í kennilegri eðlisfræði við HÍ og vinnur að verkefninu Stjörnusjónaukar á almyrkvaslóðinni. Verkefnið felur í sér að endurtaka hina sögulegu Eddington-tilraun frá árinu 1919 í tengslum við almyrkva á sólu sem verður sýnilegur á Íslandi 12. ágúst 2026. Í tilrauninni verður mæld sveigja ljóss frá fjarlægum stjörnum í þyngdarsviði sólar, sem var fyrsta tilraunastaðfesting almennu afstæðiskenningarinnar. Verkefnið er unnið í samstarfi við Sævar Helga Bragason og tengist einnig alþjóðlega samstarfsverkefninu Modern Eddington Experiment. Styrkurinn verður nýttur til að setja upp mæliaðstöðu á almyrkvaslóðinni til að mæla á sveigju ljóss í þyngdarsviði sólar á meðan almyrkvinn stendur yfir. Verkefnið felur einnig í sér víðtæka vísindamiðlun í tengslum við almyrkvann og gefur auk þess framhaldsskólanemendum á landsbyggðinni kost á að taka þátt í raunverulegri vísindatilraun. Markmiðið er því að nýta almyrkvann til að varpa ljósi á þessa merku tilraun í sögu vísindanna og skapa jafnframt varanlegan grunn fyrir stjarnvísindakennslu og vísindastarf á landsvísu.
Nanna Kristjánsdóttir er meistaranemi í vísindamiðlun við Imperial College London. Í náminu er fengist við ýmsar hliðar félagsfræði og heimspeki vísindanna auk margvíslegra tengdra fræðilegra og praktískra flata vísindamiðlunar. Má þar nefna snertifleti vísinda við samfélag, fjölmiðla, pólitíska stefnumótun, skáldskap og jafnrétti. Auk þess hljóta nemendur þjálfun í notkun ýmissa miðla á borð við heimildamyndir og hlaðvörp. Í sumar mun hún vinna meistaraverkefni sem byggist á náminu. Nanna hefur lengi starfað við vísindamiðlun, en samhliða BS-námi í hagnýtri stærðfræði við Háskóla Íslands stofnaði og stýrði hún sumarnámsbúðunum Stelpur diffra sem ætlaðar eru stúlkum og stálpum á menntaskólaaldri. Einnig hefur hún starfað hjá Vísindasmiðjunni og í tengdum verkefnum eins og Háskólalestinni.
Victor Karl Magnússon stundar doktorsnám í heimspeki gervigreindar við Oxford-háskóla á Bretlandi þar sem hann rannsakar áhrif gervigreindar á lýðræðislega ákvarðantöku. Doktorsrannsókn Victors snýr að því að kortleggja stjórnaform sem nefnist sjálfvirkt tækniræði (e. automated technocracy) og felst í því að úthýsa pólítískri ákvarðanatöku til reiknirita. Í doktorsritgerðinni verður fjallað um áhrif sjálfvirks tækniræðis á lýðræðisleg kerfi og vinnumarkaðinn. Verkefnið er unnið innan vébanda þverfræðilegrar rannsóknarstofnunar Oxford-háskóla um siðfræði gervigreindar en samhliða námi starfar Victor einnig sem sérfræðingur hjá VR.
Hvorki Victor Karl né fulltrúar hans gátu verið viðstödd athöfnina.
Um sjóðinn
Vísindi og velferð: Styrktarsjóður Sigrúnar og Þorsteins var stofnaður á vormánuðum árið 2021 og eru stofnendur sjóðsins hjónin Sigrún Júlíusdóttir og Þorsteinn Vilhjálmsson, sem bæði eru fyrrverandi prófessorar við Háskóla Íslands. Sigrún er fyrrverandi prófessor í félagsráðgjöf og hefur verið einn ötulasti talsmaður þróunar, rannsókna og fræða í félagsráðgjöf við háskólann og stofnandi Rannsóknaseturs í barna- og fjölskylduvernd. Þorsteinn var prófessor í eðlisfræði og vísindasögu, stofnandi og fyrsti ritstjóri Vísindavefsins og var brautryðjandi í vísindafræðum við skólann.
Sjóðurinn heyrir undir Styrktarsjóði Háskóla Íslands og starfar samkvæmt staðfestri skipulagsskrá. Í stjórn sjóðsins sitja Vilhjálmur Þorsteinsson, sonur Þorsteins og fulltrúi stofnenda sjóðsins sem jafnframt er formaður stjórnar, Sigurveig H. Sigurðardóttir prófessor, fulltrúi Félagsráðgjafardeildar, og Einar H. Guðmundsson, prófessor emeritus, fulltrúi Raunvísindadeildar og Sagnfræði- og heimspekideildar.
Styrktarsjóðir Háskóla Íslands hafa umsjón með sjóðum og gjöfum sem Háskóla Íslands hafa verið ánafnaðar allt frá stofnun hans. Flestir þeirra starfa samkvæmt staðfestri skipulagsskrá og er þeim ætlað að styðja ýmis verkefni á ákveðnum fræðasviðum til hagsældar fyrir Háskóla Íslands og þar með samfélagið allt.