Þrír styrkir hafa verið veittir til rannsókna á sviði ljósmóðurfræða úr Minningarsjóði Bjargar Magnúsdóttur ljósmóður og Magnúsar Jónassonar bónda við Háskóla Íslands. Rannsóknirnar snerta tíðni vímuefnanotkunar meðal barnshafandi kvenna, langtímaeftirfylgni á upplifun kvenna af barneignaþjónustu og áhrif yfirsetu ljósmæðra á gæði fæðingarþjónustu. Styrkhafar eru Emma Marie Swift, Steinunn Haraldsdóttir Blöndal og Valgerður Lísa Sigurðardóttir. Silja Bára R. Ómarsdóttir, rektor Háskóla Íslands, afhenti styrkina við hátíðlega athöfn á Hótel Selfossi í tilefni alþjóðadags ljósmæðra 8. maí en á þessu ári eru 30 ár liðin frá því að ljósmóðurnám hófst við HÍ. Heildarupphæð styrkja nemur 15 milljónum króna.
Rannsókn Emmu Marie Swift „Barneignir á Íslandi“ er langtímarannsókn þar sem safnað verður upplýsingum um upplifun kvenna af fræðslu og ákvarðanatöku í barneignarþjónustu með spurningalistum og viðtölum á meðgöngu og allt að tíu árum eftir fæðingu. Þessar upplýsingar verða tengdar við gögn úr meðgönguskrá, fæðingarskrá og lyfjagagnagrunni þar sem fást ítarlegar upplýsingar um líkamlega og sálfélagslega heilsu, inngrip í fæðingar og fæðingarútkomur. Áætlað er að gagnasöfnun hefjist í lok árs 2027 og fari fram á öllum heilsugæslustöðvum á landinu að fengnu leyfi Vísindasiðanefndar. Spurningalistar verða sendir tvisvar á meðgöngu og síðan 6-8 vikum, 10-12 mánuðum, 2-3 árum og 8-10 árum eftir fæðingu. Viðtöl fara fram 6-12 mánuðum eftir fæðingu við hluta þátttakenda. Markmiðið er að byggja uppgagnagrunn sem verður aðgengilegur öllum þeim sem vilja sækja um aðild að rannsókninni og nýta gögnin. Þannig verði hann grunnur að rannsóknarstofu í ljósmóðurfræði um ókomin ár.
Emma Marie er dósent við Hjúkrunar- og ljósmóðurfræðideild Háskóla Íslands og ljósmóðir á Fæðingarheimili Reykjavíkur. Rannsóknir hennar snúast helst að því hvernig megi bæta barneignarþjónustu og stuðla að sem bestri upplifun kvenna og fjölskyldunnar allrar. Emma lauk doktorsprófi frá Háskóla Íslands árið 2019.
Rannsókn Steinunnar H. Blöndal snýr að yfirsetu ljósmæðra og áhrifum hennar á gæði fæðingarþjónustu, öryggi og upplifun kvenna og maka þeirra í íslensku samhengi. Yfirseta felur í sér stöðugan stuðning og nærveru ljósmóður í fæðingu. Yfirseta ljósmóður er talin lykilþáttur í faglegri barneignarþjónustu og getur haft afgerandi áhrif á líðan kvenna/foreldra, gang fæðingar og útkomu móður og barns. Á síðustu árum hefur umgjörð fæðinga breyst, meðal annars með aukinni tíðni inngripa, tæknivæðingu og manneklu. Það hefur vakið spurningar um hvernig þessir þættir hafa áhrif á stuðning ljósmæðra í fæðingu. Rannsóknin er þríþætt. Fyrsti hlutinn er megindleg rannsókn á reynslu kvenna af yfirsetu ljósmóður. Annar hlutinn er eigindleg rannsókn á reynslu kvenna og maka þeirra með áherslu á viðkvæmar og/eða krefjandi aðstæður í fæðingu. Í þriðja hlutanum eru rannsökuð sjónarmið fagfólks þar sem skoðað verður hvernig yfirseta er skilgreind og framkvæmd í fæðingarþjónustu og hvernig skipulag þjónustunnar og faglegt samstarf hefur áhrif á hana. Niðurstöðurnar munu nýtast við þróun gagnreyndra verklagsreglna, skipulag þjónustu og menntun heilbrigðisstarfsfólks með það að markmiði að efla kvenmiðaða og heildræna fæðingarþjónustu.
Steinunn er sérfræðiljósmóðir á fæðingarvakt Landspítala og ein af ritstjórum Ljósmæðrablaðsins. Hún hefur nýlega hafið doktorsnám við Hjúkrunar- og ljósmóðurfræðideild Háskóla Íslands. Leiðbeinendur hennar eru Helga Gottfreðsdóttir, prófessor við Hjúkrunar- og ljósmóðurfræðideild HÍ, og Emma Marie Swift, dósent við sömu deild. Í doktorsnefnd mun einnig sitja Rebekka Dalbye, dósent við OsloMet-háskólann í Noregi.
Rannsókn Valgerðar Lísu Sigurðardóttur er fyrirhugað doktorsverkefni þar sem rýnt verður í algengi vímuefnanotkunar á meðgöngu á Íslandi og væntingar einstaklinga með núverandi eða nýlega sögu um vímuefnavanda til meðgönguverndar. Verkefnið er þríþætt. Í fyrsta hluta verður algengi vímuefnanotkunar á meðgöngu hér á landi kortlagt en takmarkaðar upplýsingar liggja fyrir um það. Í öðrum hluta verða væntingar, þarfir og hindranir barnshafandi einstaklinga með vímuefnavanda tengdar meðgönguvernd kannaðar með viðtölum og/eða rýnihópum. Í þriðja hluta verður metinn fýsileiki þess að nota aðlagað hópmeðgönguverndarmódel (Enhanced Group Antenatal Care (EAC)) fyrir hópinn. Íhlutun verður prófuð á völdum heilsugæslustöðvum og metin með bæði megindlegum mælikvörðum á þátttöku og eigindlegum gögnum frá konum og ljósmæðrum. Verkefnið byggist á áfallamiðaðri nálgun, skaðaminnkun og kvenmiðaðri þjónustu og mun veita mikilvægan þekkingargrunn.
Valgerður Lísa er dósent við námsbraut í ljósmóðurfræði við Hjúkrunar- og ljósmóðurfræðideild HÍ og sérfræðiljósmóðir á kvennadeild Landspítala. Sérsvið hennar í rannsóknum og ljósmóðurstörfum eru á sviði geðheilsu í barneignarferlinu og fæðingarreynslu. Valgerður Lísa lauk doktorsprófi í ljósmóðurfræði frá Háskóla Íslands árið 2020.
Um sjóðinn
Minningarsjóður Bjargar Magnúsdóttur ljósmóður og Magnúsar Jónassonar bónda var stofnaður við Háskóla Íslands 22. desember 2008 samkvæmt fyrirmælum í erfðaskrá Soffíu Þuríðar Magnúsdóttur. Hann er settur á laggirnar til minningar um foreldra hennar, Björgu Magnúsdóttur ljósmóður og Magnús Jónasson bónda sem bjuggu í Túngarði á Fellsströnd í Dölum. Björg var þar umdæmisljósmóðir árabilið 1910-1951. Þetta er í sjöunda sinn sem styrkir eru veittir úr sjóðnum en markmið hans er að styrkja ljósmæður og hjúkrunarfræðinga til framhaldsnáms.
Styrktarsjóðir Háskóla Íslands hafa umsjón með sjóðum og gjöfum sem Háskóla Íslands hafa verið ánafnaðar allt frá stofnun hans. Flestir þeirra starfa samkvæmt staðfestri skipulagsskrá og er þeim ætlað að styðja ýmis verkefni á ákveðnum fræðasviðum til hagsældar fyrir Háskóla Íslands, stúdenta eða starfsfólk.